Wydział Nauk Historycznych UMK w Toruniu serdecznie zaprasza na VI Seminarium Naukowe im. prof. Jerzego Wojciecha Borejszy. Wydarzenie odbędzie się we wtorek, 27 października br. o godz. 12:00 w Collegium Humanisticum UMK. Tym razem w ramach seminarium wysłuchamy wystąpień dwójki prelegentów, którzy zaprezentują tematykę swoich najnowszych monografii naukowych. Koreferat do obu referatów wygłosi prof. dr hab. Mariusz Wołos, który otworzy dyskusję nad obiema książkami.
Naszymi prelegentami będą:
dr Kinga Czechowska (Instytut Pileckiego), która zaprezentuje monografię: Pomoc Żydom i ich ratowanie podczas Zagłady na terenie przedwojennego województwa pomorskiego, Bydgoszcz–Warszawa 2025, ss. 288.
Prezentowane opracowanie ukazuje działania podejmowane w latach 1939–1945 przez mieszkańców przedwojennego województwa pomorskiego na rzecz ludności żydowskiej. W monografii uwzględniono wyjątkowe dla tego obszaru uwarunkowania: odsetek mniejszości żydowskiej w okresie międzywojennym był tu niewielki, a Niemcy już na początku okupacji ogłosili, że znaczna część tego terytorium została przez nich „oczyszczona z Żydów”. Badaniami objęto losy zarówno miejscowych Żydów, jak i tych, którzy trafili do KL Stutthof i jego licznych podobozów z różnych części okupowanej Polski i Europy. Przeanalizowano różne formy udzielanej im pomocy, starając się możliwie szeroko ukazać jej kontekst i uwarunkowania, motywacje przyświecające pomagającym oraz konsekwencje ich działań.
Książkę wzbogacają dwa aneksy: lista odznaczonych medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata ratujących Żydów z obszaru przedwojennego województwa pomorskiego oraz przetłumaczonego z języka hebrajskiego i jidysz świadectwa ocalałych Żydów na temat udzielonej im pomocy.
dr Kinga Czechowska – adiunkt w Ośrodku Badań nad Totalitaryzmami Instytutu Pileckiego. Absolwentka Wydziału Nauk Historycznych UMK w Toruniu, na którym w 2021 r. uzyskała stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii. Uczestniczka seminarium doktorskiego w Muzeum POLIN poświęconego historii i kulturze Żydów polskich. Stypendystka m.in. Fundacji z Brzezia Lanckorońskich oraz Polonia Aid Foundation Trust. Autorka monografii: Polska dyplomacja wobec „kwestii żydowskiej” w latach 1932-1939, Gdańsk-Warszawa 2023, (praca znalazła się w finale VIII edycji Nagrody im. Janusza Kurtyki (2024) oraz w finale Konkursu Ministra Spraw Zagranicznych na Najlepszą Książkę Historyczną (2025)). Wykonawczyni w grancie NPRH „Polskie Dokumenty Dyplomatyczne”. Publikacja dokumentów dyplomacji II RP z lat 1921-1922.
oraz
dr Piotr Głuszkowski (Uniwersytet Warszawski), który zaprezentuje monografię: Maksym Gorki versus carska Rosja. Literacka i ideowa droga do rewolucji, Warszawa 2025, ss. 466.
Maksym Gorki to nie tylko jeden z najpopularniejszych pisarzy przełomu XIX i XX wieku, lecz także kluczowa postać dla zrozumienia przyczyn rosyjskiej rewolucji. Autor monografii zarówno rekonstruuje biografię pisarza, jak i szuka odpowiedzi na pytanie o źródła sowieckiego totalitaryzmu: czy był on konsekwencją rosyjskiego samodzierżawia, czy też wynikał z utopijnej wizji zakładającej permanentną transformację człowieka.
Książka ukazuje korzenie rosyjskiego imperializmu i jednocześnie wyjaśnia przyczyny powodzenia bolszewików w 1917 roku. Prezentuje także panoramę schyłkowego Cesarstwa Rosyjskiego, ponieważ Gorki regularnie spotykał się z najwybitniejszymi przedstawicielami świata literatury (Lew Tołstoj, Anton Czechow, Iwan Bunin), sztuki (Fiodor Szalapin, Władimir Niemirowicz-Danczenko) i polityki (Włodzimierz Lenin, Aleksandr Bogdanow, Anatolij Łunaczarski, Sergiusz Witte), ale zawsze pamiętał też o robotnikach i o chłopach, a życie na dnie znał z autopsji.
dr Piotr Głuszkowski – absolwent historii i filologii rosyjskiej na UMK w Toruniu, kierownik Pracowni Dawnych i Współczesnych Mediów Rosyjskich UW na Wydziale Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego. Wcześniej pracownik Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauki w Moskwie. Autor monografii: Maksym Gorki versus carska Rosja. Literacka i ideowa droga do rewolucji, Warszawa 2026; Barwy polskości czy burzliwe życie Tadeusza Bułharyna, Kraków 2018 (Nagroda Klio I stopnia oraz nagroda im. prof. Jerzego Skowronka), Antyrosja. Historyczne wizje Aleksandra Sołżenicyna. Próba polskiego odczytania, Warszawa 2008. Redaktor tomów dokumentów do stosunków polsko-sowieckich w latach 1926–1932. Kierownik grantu NPRH Wydanie dzieł wybranych Tadeusza Bułharyna. Uczeń prof. Jerzego W. Borejszy.
Koreferentem będzie:
prof. dr hab. Mariusz Wołos – kierownik Katedry Historii Najnowszej w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz pracownik naukowy Instytutu Historii PAN im. Tadeusza Manteuffla w Warszawie. W latach 2007–2011 kierował Stacją Naukową PAN w Moskwie. Historyk dyplomacji, sowietolog, edytor źródeł historycznych, w tym m.in. redaktor serii dokumentów do stosunków polsko-sowieckich w latach 1918–1945. Autor licznych publikacji naukowych, z której ostatnią jest biografia: Józef Piłsudski. Rzecz o nieprzeciętności (Kraków 2025).
W wydarzeniu można wziąć udział zdalnie pod adresem: https://vc.umk.pl/rooms/krz-sag-xwf-dl8/join, a także stacjonarnie: sala C.O.39 w Collegium Humanisticum UMK, ul. Władysława Bojarskiego 1, 87-100 Toruń.
Seminarium Naukowe im. prof. Jerzego Wojciecha Borejszy zostało utworzone na Wydziale Nauk Historycznych UMK w Toruniu w 2023 r. dla uczczenia pamięci i zasług związanego w przeszłości z tym wydziałem Profesora Jerzego W. Borejszy (1935–2019), wybitnego historyka zajmującego się badaniami nad historią Polski i dziejami powszechnymi XIX w., historią porównawczą faszyzmu, nazizmu i komunizmu, a także ideologii i ustrojów totalitarnych i autorytarnych w XX w. Misją seminarium jest promowanie najnowszych wyników badań z wyżej określonego zakresu tematycznego oraz integrowanie środowiska naukowego wokół postaci i dorobku naukowego prof. Jerzego W. Borejszy.