Instytut Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Archiwum Narodowe w Krakowie oraz Archiwum Państwowe w Toruniu zapraszają do udziału w konferencji naukowej Fabrica documentorum, która skupi się na materialnej stronie działalności kancelarii od najdawniejszych czasów po współczesność. Odbędzie się ona w Toruniu w dniach 19-20 listopada 2026 roku.

Na kancelarię spojrzeć można jak na przedsiębiorstwo. Sprawna praca kancelarii wymaga:
• organizacji dostaw pergaminu, papieru, atramentu, narzędzi pisarskich, wosku, sznurów, ale też maszyn do pisania, oprogramowania etc., 
• zatrudniania nie tylko osób potrafiących redagować dokumenty, ale też umiejących estetycznie je wykonywać,
• zlecania pewnych prac poza kancelarią, np. iluminowania dokumentów, a w nowszych czasach outsourcingu usług kancelaryjnych,
• zamawiania u kompetentnych wytwórców tłoków pieczętnych,
• wyposażenia kancelarii w odpowiednie meble i sprzęt biurowy,
• zapewnienia pracownikom kancelaryjnym wygodnych warunków pracy,
• efektywnego zarządzania, podziału zadań między personel kancelaryjny.

Problemy te rzadko były przedmiotem osobnych badań, każdy jednak zajmujący się problemami kancelaryjnymi stykał się w mniejszym lub większym stopniu z materialnością kancelarii. Zebrany materiał nie zawsze był wykorzystywany w rozprawach będących podsumowaniem badań. Uważamy, że nadszedł czas wydobyć rozproszone informacje i uczynić fabrykowanie akt i dokumentów przedmiotem zasadniczym rozważań dyplomatycznych. Proponujemy klucz źródłoznawczy. Dostrzegamy następujące rodzaje źródeł do oświetlenia materialnej strony pracy kancelaryjnej:
• źródła narracyjne w postaci inwentarzy majątkowych, inwentarzy i sumariuszy archiwalnych, protokołów w lustracjach i wizjach lokalnych, korespondencji, dzienników, pamiętników etc.,
• rachunki królewskie, urzędowe, sądowe, kościelne, miejskie, prywatne rejestrujące wydatki na kancelarię,
• przekazy ikonograficzne – epitafia, portrety, przedstawienia wnętrz wykorzystywanych przez kancelarie, urzędników przy pracy, materiały reklamowe,
• produkty kancelaryjne,
• wyposażenie kancelarii mające charakter muzealiów (meble kancelaryjno-archiwalne, typariusze, przyrządy kancelaryjne), pozwalające poddawać się analizom konserwatorskim, biologicznym, chemicznym, fizycznym,
• dzieła literackie, sztuki teatralne, filmy i seriale ukazujące realny bądź stereotypowy obraz kancelarii.

Otwarci jesteśmy na inne typy dostrzeżonych przez Państwa źródeł, a także oryginalne podejścia badawcze, które nam się nie nasunęły.

Propozycje wystąpień (temat i krótkie streszczenie) prosimy przesyłać na adres e-mail fabrica.documentorum@op.pl w terminie do 30 września bieżącego roku. Program zostanie opublikowany do 15 października 2026 roku.

Obrady będą odbywały się w sali C.0.39 w budynku Collegium Humanisticum UMK (ulica Bojarskiego 1) w Toruniu.

Komitet programowy w składzie: 
prof. dr hab. Waldemar Chorążyczewski
dr hab. Robert Degen prof. UMK
dr Kamila Follprecht
mgr Beata Herdzin
prof. dr hab. Marcin Hlebionek
prof. dr hab. Wojciech Krawczuk
dr hab. Wiesław Nowosad, prof. UMK
dr hab. Krzysztof Syta, prof. UMK

Sekretarz naukowy:
dr Jagoda Jankowska