W poniedziałek 23 marca 2026 roku w Collegium Humanisticum UMK odbędą się III Spotkania polsko-białoruskie, inicjatywa naszego Wydziału, Instytutu i Katedry Historii Wojskowej. W programie zaplanowano dwie dyskusje i pokaz filmu Mary Tamkowicz Pod szarym niebem (2024). Zapraszamy do udziału.
Program wydarzenia
23 marca 2026 roku, godzina 11.30, Sala Rady Wydziału (C.0.39)
Dlaczego Białoruś wciąż przeżywa rozbiory Rzeczypospolitej? Dyskusja o przeszłości i przyszłości narodów Europy Środkowo-Wschodniej
Udział wezmą:
prof. dr hab. Bogusław Dybaś (Instytut Historii i Archiwistyki UMK)
dr Vadzim Anipiarkou (Instytut Historii i Archiwistyki UMK)
Z polskiej perspektywy rozbiory lat 1772, 1793 i 1795, w wyniku których zniknęła polsko-litewska Rzeczpospolita, traktowane są często jako upadek państwa polskiego i polska narodowa trauma. Często zapomina się przy tym, że na terytorium Rzeczypospolitej żyły inne narody (Litwini, Łotysze, Ukraińcy, Białorusini, Żydzi), dla których rozbiory były też bardzo ważną cezurą w ich dziejach oraz w rozwoju życia narodowego. Dla wszystkich tych narodów rozbiory oznaczały ogromną zmianę polityczną, mentalną i cywilizacyjną. Celem rozmowy jest spojrzenie na rozbiory - ich przyczyny, mechanizmy, kontekst oraz skutki - z perspektywy Białorusinów i Białorusi, tworzącej w epoce nowożytnej zasadniczą część terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego.
23 marca 2026 roku, godzina 13.15, Sala Rady Wydziału (C.0.39)
Zakazany temat? Białoruska Republika Ludowa – niepodległościowy projekt Białorusinów z perspektywy ponad stu lat
Udział wezmą:
prof. dr hab. Dorota Michaluk (Instytut Historii i Archiwistyki UMK)
prof. dr hab. Aleksander Smalianczuk (Instytut Slawistyki PAN)
Prowadzenie:
red. Jarosław Iwaniuk (Fundacja Kamunikat.org)
W grudniu 2025 roku monografia prof. Doroty Michaluk Białoruska Republika Ludowa. U podstaw białoruskiej 1918-1921, wydana przez Wydawnictwo Naukowe UMK w 2010 roku i opublikowana w wersji białoruskiej (Arche 2015, Kamunikat.org 2015), trafiła na Listę drukowanych publikacji zawierających informacje i (lub) materiały, których rozpowszechnianie może wyrządzić szkodę interesom narodowym Republiki Białoruś. Jej autorka jest jedynym polskim historykiem na tej liście. U schyłku pierwszej wojny światowej Białorusini, jak wiele narodów na obrzeżach osłabionego rosyjskiego państwa, podjęli próbę stworzenia własnej państwowości. W dniu 25 marca 1918 roku niepodległość proklamowała Białoruska Republika Ludowa, ale projekt ten poniósł porażkę. Celem rozmowy jest nakreślenie koncepcji białoruskiej państwowości, przedstawienie przyczyn porażki oraz odpowiedź na pytanie dlaczego istnieją zakazane rewiry historii.
23 marca 2026 roku, godzina 16.00, Aula (AB.1.22)
Pokaz filmu Pod szarym niebem z 2024 roku, w reżyserii Mary Tamkowicz.
Komentarz przed seansem: red. Jarosław Iwaniuk (Fundacja Kamunikat.org).
Pod szarym niebem to fabularny film w reżyserii Mary Tamkowicz dotyczący politycznej sytuacji na Białorusi w 2020 roku i losów dziennikarzy komentujących pacyfikacje demonstracji po sfałszowanych wyborach prezydenckich. Dramat inspirowany jest historią białoruskich dziennikarzy Igora Iljasza i aresztowanej w listopadzie 2020 roku Kaciaryny Andrejewej. Film zdobył pięć nagród (m.in. Złotego Anioła na festiwalu Tofifest) oraz trzy nominacje. W rolach głównych Ałeksandra Wojcechowicz (Lena) i Walentin Nowopolskij (Ilja). Film trwa 81 minut.
Uczestnicy dyskusji
Dr Vadzim Anipiarkou jest adiunktem w Katedrze Historii Wojskowej w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Do 2020 roku pracował w Instytucje Historii Narodowej Akademii Nauk Białorusi w Mińsku. Zajmuje się historią polityki i dyplomacji rosyjskiej w okresie rozbiorów Rzeczypospolitej.
Prof. dr hab. Bogusław Dybaś jest zatrudniony w Katedrze Historii Wojskowej w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz w Pracowni Historii Pomorza i Krajów Bałtyckich Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk. W latach 2007-2019 dyrektor Stacji Naukowej Polskiej Akademii Nauk w Wiedniu. Redaktor naczelny czasopisma Zapiski Historyczne. Zajmuje się dziejami Inflant w epoce nowożytnej oraz nowożytną historią wojskową (zwłaszcza problematyką nowożytnych fortyfikacji).
Mgr Jarosław Iwaniuk jest dziennikarzem i publicystą, związanym z Polskim Radiem Białystok oraz Białoruską Redakcją Polskiego Radia w Warszawie. W latach 2008–2013 był dyrektorem programowym Białoruskiego Radia Racja nadającego z Białegostoku. Twórca największej na świecie Białoruskiej Biblioteki Internetowej Kamunikat.org, której strona oraz sieci społecznościowe (Facebook, Telegram i X) w 2025 roku zostały uznane przez reżim Aleksandra Łukaszenki za ekstremistyczne.
Prof. dr hab. Dorota Michaluk jest zatrudniona w Katedrze Historii Wojskowej w Instytucie Historii i Archiwistyki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zajmuje się historią białoruskiej idei państwowej po I wojnie światowej, w tym dziejami Białoruskiej Republiki Ludowej i losami jej twórców, przemianami narodowościowymi, społecznymi i politycznymi w Europie Wschodniej, historią pogranicza polsko-litewskiego i polsko-białoruskiego, a także historią nowożytną Podlasia.
Prof. dr hab. Aleksander Smalianczuk jest zatrudniony w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Zajmuje się historią ruchów narodowych na Litwie i Białorusi w XIX-XX wieku, w tym także działalnością krajowców na ziemiach litewsko-białoruskich, historią społeczną Białorusi tego okresu oraz historią mówioną jako metodą badań historycznych. Od kilkunastu lat jest redaktorem rocznika Homo Historicus (Warszawa-Wilno-Mińsk).